Exmet Abdurehim

From Victims of 21st Century Concentration Camps
Jump to: navigation, search

Exmet Abdurehim.jpeg

مەريەمگۈل ئابلىمىت تۇرپاندىكى ئائىلە-تاۋابىئاتلىرى دۇچ كەلگەن قىسمەتلەرنى ئاڭلاتتى

ئىختىيارىي مۇخبىرىمىز ئارسلان

2018-09-21

خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىياردا يۈرگۈزىۋاتقان مىللىي ۋە ئىرقىي باستۇرۇشلىرى داۋامىدا مىليۇنلىغان ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلىلىرى خانىۋەيران بولۇپ، ئۇرۇق-تۇغقانلىرى تۈرلۈك سەۋەبلەر تەپەيلى چەتئەللەرگە چىقىپ كەتكەن كىشىلەرنىڭ لاگېرلارغا سولانغانلىقى مەلۇم بولماقتا. ئىككى يىلدىن بۇيان 2 بالىسى بىلەن تۈركىيەدە سەرسان بولۇپ يۈرگەن مەريەمگۈل ئابلىمىتنىڭ ئائىلىسى دەل مۇشۇنداق ئۇيغۇر ئائىلىلىرىنىڭ بىرىدۇر.

زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان مەريەمگۈل ئابلىمىت ئۆزىنىڭ ئىككى يىلدىن بۇيان ئىستانبۇلدا ئىگە-چاقىسىز قالغانلىقىنى، تۇرپاندا قالغان يولدىشىنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، دادىسى بىلەن بىللە تۇرپاندا قالغان 12 ياشلىق قىزىنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىدىن پۈتۈنلەي خەۋەرسىز ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

مەريەمگۇل ئابلىمىتنىڭ بايان قىلىشىچە، ئۇ 2016-يىلى 2-ئاينىڭ 3-كۈنى پەرزەنتلىرىنى ئوقۇتۇش ئۈچۈن تۈركىيىگە كەلگەن ئىكەن. ئۇ تۈركىيىگە ئېغىرئاياق ھالدا كەلگەن بولۇپ، تۈركىيىدە تۇغۇلغان قىزى ھازىر ئىككى ياشقا كىرگەن ئىكەن. ئۇ ئۆزىنىڭ 2016-يىلى 10-ئايدا تۇرپان شەھىرى سىڭگىم يېزىسىنىڭ جايغوجام مەھەللىسىدە ئولتۇرۇشلۇق ئېرى بىلەن تېلېفوندا ئاخىرىقى قېتىم سۆزلەشكەنلىكىنى، يولدىشى تېلېفوندا ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ ساقچىدىن ئۇقتۇرۇش تاپشۇرىۋالغانلىقىنى، پات ئارىدا ئۆزىنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلىدىغانلىقىنى سۆزلەپ بەرگەنلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ يەنە ساقچىلارنىڭ يولدىشىنى «خوتۇن-بالىلىرىنىڭنى نېمىشقا چەتئەلگە چىقىرىۋېتىسەن» دەپ قىستىغانلىقىنى بايان قىلدى. مەريەمگۇل ئابلىتىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇنىڭ يولدىشى بىلەن بولغان تېلېفون ئالاقىسى تولۇق ئۈزۈلۈپ ئالتە ئايدىن كېيىن، ئۇنىڭ 83 ياشلىق ئانىسى كۈيۆئوغلى ئەخمەت ئابدۇرېھىمنى قامىغان لاگېرغا نەچچە قېتىم بارغان ئىكەن، بىراق دائىرىلەر بۇ ياشانغان موماينى كۈيۆئوغلى بىلەن كۆرۈشتۈرمەپتۇ.

مەريەمگۈل ئابدۇرھىم يەنە يولدىشى ئەخمەت ئابدۇرېھىمنىڭمۇ ئەينى ۋاقىتتا تۈركىيىگە كېلىش ئۈچۈن پاسپورت بېجىرگەنلىكىنى، ئەمما 12 ياشلىق قىزىنىڭ پاسپورتىنىڭ چىقىشىنى كۈتۈپ تۇرغاندا يولدىشىنىڭ پاسپورتى تارتىۋېلىنىپ، 2017-يىلى 4-ئايدا لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى بايان قىلدى.

مەريەمگۇل ئابلىتىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇنىڭ 83 ياشلىق ئانىسىمۇ ھەر كۈنى 3 سائەت لاگېرغا بېرىپ خىتايچە ئۆگىنىشكە مەجبۇرلانغانماتىكەن. ئۇنۇىدىن باشقا ئۇنىڭ يولدىشىنىڭ ئىككى ئاچىسىنىڭ قىزلىرىمۇ لېگېرغا ئېلىپ كېتىلگەن ئىكەن.

مەريەمگۇل ئابلىمىتنىڭ ھازىر پۈتۈن خىيالى تۇرپاندا ئىگە-چاقىسىز قالغان 12 ياشلىق قىزىدا بولۇپ، ئۇنىڭ ھازىر قەيەردە تۇرۇۋاتقانلىقىنى بىلمەيدىكەن. زىيارىتىمىز جەريانىدا مەريەمگۈل مۇنداق دېدى: «مەن قاراپ تۇرۇپ ئېرىمدىن ئايرىلىپ قالدىم. مەن قاتتىق روھى زەربىگە ئۇچرىدىم، يېنىمدىكى باللىرىممۇ دادىسىدىن ئايرىلىپ قېلىپ، ئېغىر روھى زەربىگە ئۇچرىدى. ئۇلار بىزنىڭ ئائىلىنى مۇشۇنداق خنىۋەيران قىلىۋەتتى.»

مەريەمگەل ئابلىمىتنىڭ ھازىر تۈركىيەدە ئوقۇۋاتقان قىزىمۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، ئائىلىسى دۇچ كەلگەن ئەھۋاللاردىن مەلۇمات بەردى.

مەريەمگۇل ئابلىمىت بۇ يىل 47 ياشقا كىرگەن يولدىشى ئەخمەت ئابدۇرېھىم ۋە يولدىشىغا ئوخشاش لاگېرغا سۇلانغان پۈتۈن ئۇيغۇرلارنى قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن دۇنيا جامائەتچىلىكىگە چاقرىق قىلىپ، مۇنداق دېدى: «خىتاي ھۆكىمىتى تەرىپىدىن تۇتۇپ كىتىلىپ، ئىز-دېرىكى بولمايۋاتقان ئىرىمنىڭ خەۋىرىنى بېرىشىنى ۋە ئۇنى دەرھال قويۇپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىمەن. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ يولسىزلىقلارنى، باستۇرۇشلارنى دەرھال توختىتىشىنى تەلەپ قىلىمەن. دېموكراتىك ئەللەر ۋە كىشلىك ھوقوق تەشكىلاتلىرىنىڭ خىتاي ھۆكىمىتىگە بېسىم ئىشلىتىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئىغىر دەپسەندىچىلىكلىرىنى توختىتىشقا ياردەم قىلىشىنى تەلەپ قىلىمەن. بىر مىللەتنى يوقىتىۋىتىش ئۈچۈن دۇنيانىڭ كۆز ئالدىدا ئوچۇق-ئاشكارا ئېلىپ بىرىلىۋاتقان بۇ قەبىھ قىلمىش بىز ئۇيغۇرلارنىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن دۇنيانىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋە قىممەت ئۆلچەملىرىگە خىرىس ئېلىپ كېلىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن دۇنيا بۇنىڭغا ئىنكاس قايتۇرىشى كىرەك دەپ قارايمەن. خەلقئارا قانۇن ۋە كېلىشىملەردىكى مۇناسىۋەتلىك بەلگىلىمىلەرگە ئاساسان خىتاي ھۆكىمىتىنىڭ ئائىلەم بىلەن جەم بولۇشقا توسقۇنلۇق قىلماسلىقىنى، بىگۇناھ ئېرىمنىڭ دەرھال ئازاتلىققا چىقىرلىشىنى، ھەمدە مۇناسىۋەتلىك دۆلەت ۋە ئورگانلارنىڭ بىز بىر ئائىلە كىشىلىرىنىڭ جەم بولىشىغا ياردەم قىلىشىنى سورايمەن.»

مەركىزى ئىستانبۇلدىكى شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى ھىدايەتۇللا ئوغۇزخان بۇ ھەقتە پىكىر بايان قىلىپ، بالىلىرىنى ئوقۇتۇش ياكى باشقا سەۋەبلەر بىلەن تۈركىيەدە تۇرۇۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ يۇرتلىرىدىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ كۆپ قىسمىنىڭ لاگېرلارغا سولانغانلىقىنى، تۈركىيەدە ئىگە-چاقىسىز قالغان ئانا-بالىلارنىڭ ئېغىر قىيىنچىلىق ئىچىدە كۈن كۆچۈرىۋاتقانلىقىنى بايان قىلدى.

Meryemgül ablimit turpandiki a’ile-tawabi’atliri duch kelgen qismetlerni anglatti

Ixtiyariy muxbirimiz arslan

2018-09-21

Xitayning uyghur diyarda yürgüziwatqan milliy we irqiy basturushliri dawamida milyunlighan uyghurlarning a’ililiri xaniweyran bolup, uruq-tughqanliri türlük sewebler tepeyli chet’ellerge chiqip ketken kishilerning lagérlargha solan’ghanliqi melum bolmaqta. Ikki yildin buyan 2 balisi bilen türkiyede sersan bolup yürgen meryemgül ablimitning a’ilisi del mushundaq uyghur a’ililirining biridur.

Ziyaritimizni qobul qilghan meryemgül ablimit özining ikki yildin buyan istanbulda ige-chaqisiz qalghanliqini, turpanda qalghan yoldishining lagérgha élip kétilgenlikini, dadisi bilen bille turpanda qalghan 12 yashliq qizining hazirqi ehwalidin pütünley xewersiz ikenlikini bildürdi.

Meryemgul ablimitning bayan qilishiche, u 2016-yili 2-ayning 3-küni perzentlirini oqutush üchün türkiyige kelgen iken. U türkiyige éghir’ayaq halda kelgen bolup, türkiyide tughulghan qizi hazir ikki yashqa kirgen iken. U özining 2016-yili 10-ayda turpan shehiri singgim yézisining jayghojam mehelliside olturushluq éri bilen téléfonda axiriqi qétim sözleshkenlikini, yoldishi téléfonda uninggha özining saqchidin uqturush tapshuriwalghanliqini, pat arida özining lagérgha élip kétilidighanliqini sözlep bergenlikini bildürdi. U yene saqchilarning yoldishini «xotun-baliliriningni némishqa chet’elge chiqiriwétisen» dep qistighanliqini bayan qildi. Meryemgul ablitimning bildürüshiche, uning yoldishi bilen bolghan téléfon alaqisi toluq üzülüp alte aydin kéyin, uning 83 yashliq anisi küyö’oghli exmet abduréhimni qamighan lagérgha nechche qétim barghan iken, biraq da’iriler bu yashan’ghan momayni küyö’oghli bilen körüshtürmeptu.

Meryemgül abdurhim yene yoldishi exmet abduréhimningmu eyni waqitta türkiyige kélish üchün pasport béjirgenlikini, emma 12 yashliq qizining pasportining chiqishini kütüp turghanda yoldishining pasporti tartiwélinip, 2017-yili 4-ayda lagérgha élip kétilgenlikini bayan qildi.

Meryemgul ablitimning bildürüshiche, uning 83 yashliq anisimu her küni 3 sa’et lagérgha bérip xitayche öginishke mejburlan’ghanmatiken. Unuidin bashqa uning yoldishining ikki achisining qizlirimu légérgha élip kétilgen iken.

Meryemgul ablimitning hazir pütün xiyali turpanda ige-chaqisiz qalghan 12 yashliq qizida bolup, uning hazir qeyerde turuwatqanliqini bilmeydiken. Ziyaritimiz jeryanida meryemgül mundaq dédi: «men qarap turup érimdin ayrilip qaldim. Men qattiq rohi zerbige uchridim, yénimdiki ballirimmu dadisidin ayrilip qélip, éghir rohi zerbige uchridi. Ular bizning a’ilini mushundaq xniweyran qiliwetti.»

Meryemgel ablimitning hazir türkiyede oquwatqan qizimu ziyaritimizni qobul qilip, a’ilisi duch kelgen ehwallardin melumat berdi.

Meryemgul ablimit bu yil 47 yashqa kirgen yoldishi exmet abduréhim we yoldishigha oxshash lagérgha sulan’ghan pütün uyghurlarni qutuldurush üchün dunya jama’etchilikige chaqriq qilip, mundaq dédi: «xitay hökimiti teripidin tutup kitilip, iz-dériki bolmaywatqan irimning xewirini bérishini we uni derhal qoyup bérishini telep qilimen. Xitay hökümitining bu yolsizliqlarni, basturushlarni derhal toxtitishini telep qilimen. Démokratik eller we kishlik hoqoq teshkilatlirining xitay hökimitige bésim ishlitip, xitayning uyghurlargha qaratqan ighir depsendichiliklirini toxtitishqa yardem qilishini telep qilimen. Bir milletni yoqitiwitish üchün dunyaning köz aldida ochuq-ashkara élip biriliwatqan bu qebih qilmish biz uyghurlarnila emes, belki pütün dunyaning kishilik hoquq we qimmet ölchemlirige xiris élip kélidu. Buning üchün dunya buninggha inkas qayturishi kirek dep qaraymen. Xelq’ara qanun we kélishimlerdiki munasiwetlik belgilimilerge asasan xitay hökimitining a’ilem bilen jem bolushqa tosqunluq qilmasliqini, bigunah érimning derhal azatliqqa chiqirlishini, hemde munasiwetlik dölet we organlarning biz bir a’ile kishilirining jem bolishigha yardem qilishini soraymen.»

Merkizi istanbuldiki sherqiy türkistan ma’arip jem’iyitining re’isi hidayetulla oghuzxan bu heqte pikir bayan qilip, balilirini oqutush yaki bashqa sewebler bilen türkiyede turuwatqan uyghurlarning yurtliridiki uruq-tughqanlirining köp qismining lagérlargha solan’ghanliqini, türkiyede ige-chaqisiz qalghan ana-balilarning éghir qiyinchiliq ichide kün köchüriwatqanliqini bayan qildi.

[Menbe]