Muyesser Muhemmet

From Victims of 21st Century Concentration Camps
Revision as of 09:36, 28 September 2018 by Uyghur (Talk | contribs)

(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Jump to: navigation, search

مۇيەسسەر مۇھەممەت 13 يىل بۇرۇن مىسىردا ئوقۇغانلىقى ئۈچۈن تۈرمىدە جازالانماقتا

مۇخبىرىمىز گۈلچېھرە

2018-09-26

يېقىنقى ئىككى يىلدىن بۇيان خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا كۈچەيتىپ ئىجرا قىلىۋاتقان باستۇرۇش سىياسەتلىرىنىڭ ئائىلىلەرنى پارچىلاپ، بالىلارنىڭ تىرك يېتىملەرگە ئايلاندۇرۇلۇۋاتقانلىقىغا دائىر مىساللار كۆپەيمەكتە، قازاقىستانلىق ئۇيغۇرغا توي قىلىپ 3 پەرزەنتلىك بولغان بولسىمۇ، 10 يىلدىن بېرى ئىزچىل گىراژدانلىق ئىلتىماسى رەت قىلىنىپ كەلگەن مۇيەسسەر مۇھەممەتنىڭ ئائىلىسى شۇلاردىن بىرى. 2016-يىلى ئاۋغۇستتا، قازاقىستان گىراژدانلىق رەسمىيەتلىرىنى بېجىرىشكە كېرەكلىك ماتېرىياللارنى تولۇقلاش ئۈچۈن يۇرتى ئاتۇشقا قايتقان مۇيەسسەر، دائىرىلەر تەرىپىدىن باشتا لاگېرغا كېيىن تۈرمىگە قامالغان. مۇيەسسەرنىڭ ئاتۇشتىكى بارلىق ئۇرۇق-تۇغقانلىرىمۇ ئىلگىرى ئاخىر لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەن. مۇيەسسەر ۋە ئۇنىڭ ئائىلىسىنىڭ قىسمەتلىرىنى مۇخبىرىمىز گۈلچېھرەدىن ئاڭلايلى.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇنىڭدىن 2-3 يىللار ئىلگىرىلا «تەربىيەلەش» نامىدىكى لاگېرلارنى بەرپا قىلىشقا باشلىغانلىقى ۋە ئەڭ ئاۋۋال بۇنداق جايلارغا دىنىي مەلۇماتقا ئىگە ۋە ياكى چەتئەللەردە ئىسلام ئىلىملىرىنى ئۆگەنگەن ۋە مىسىر قاتارلىق جايلاردا ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچىلارنى قايتۇرۇپ كېلىپ «قايتا تەربىيەلەش» نامىدا ئۇلارغا مېڭە يۇيۇش ۋە ھەر خىل جازا قوللانغانلىقى مەلۇم.

بۇ يىل 33 ياشقا كىرگەن مۇيەسسەر مۇھەممەتنىڭ ئېرى قازاقىستانلىق ئۇيغۇر سەدىردىننىڭ رادىئومىزغا بىلدۈرۈشىگە قارىغاندا، ئۇ ئايالى مۇيەسسەرنى قازاقىستان گىراژدانلىقىغا ئۆتكۈزۈش ئۈچۈن 10 يىلدىن بۇيان توختىماي تىرىشقان، بۇ يولدا مۇناسىۋەتلىك دائىرىلەرگە 40 مىڭ دوللاردىن ئارتۇق پۇل خەجلەپمۇ ھېچقانداق نەتىجە چىقمىغان، ئاخىرى قازاقىستان دائىرىلىرىنىڭ تەلەپ قىلغان 14 تۈرلۈك ئىسپاتنى تولۇقلاش ئۈچۈن مۇيەسسەر بۇ قېتىم 2016-يىلى 8-ئاينىڭ 20-كۈنى ئاتۇشقا رەسمىيەت ئۆتۈشكە قايتقان.

ھالبۇكى دائىرىلەر ئۇنى 3 ئايدىن كېيىن لاگېرغا ئېلىپ كەتكەن، ئارقىدىن ئۇنى يەنە تۈرمىگە ئالغان. خىتاي ھۆكۈمىتى ھېچقانداق جىنايىتى بولمىغان مۇيەسسەرنىڭ 13 يىل بۇرۇن مىسىرغا بېرىپ ئوقۇغانلىقىنى باھانە قىلىپ ئۇنى جازالىغان ئىكەن.

ئىككى يىلدىن بۇيان ئانىسىنى سېغىنغان بالىلىرىغا ھەم ئاتا ھەم ئانا بولۇپ پايپېتەك بولۇۋاتقان ياش ئاتا سەدىردىن، ئۆزىگە ئوخشاش قىسمەتكە ئۇچرىغان قازاقلارنىڭمۇ ئائىلە ئەزالىرىنى خىتاينىڭ لاگېرلىرىدىن قۇتۇلۇشىغا قازاقىستان دائىرىلىرىدىن ياردەم ئالالمىغان بىر ۋەزىيەتتە بۇ ھەقتە ئۆزى ياشاۋاتقان دۆلەتكە ئەرز قىلىشتىنمۇ رايى يانغان بولۇپ، ئاخىرى خەلقئارالىق ئاخباراتلارغا ۋە كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرىغا ئىسپاتلىق بېرىشنى توغرا كۆرگەنلىكىنى ئېيتىدۇ.

سەدىردىن گەرچە ئۈمىدسىزلىكتە بىر قانچە قېتىم ئۇيغۇر ئېلىگە كىرىشكە تەۋەككۈل قىلىشنى ئويلىغان بولسىمۇ، لېكىن ئايالىنىڭ تۈرمىگە مېڭىشتىن بۇرۇن قىلغان «ھەرگىز كەلگۈچى بولماڭ، باشقا ئۇرۇق تۇغقانلارمۇ بالاغا قالىدۇ، سىزمۇ يامان ئاقىۋەتكە قالىسىز، مەن سىز بىلەن ئاجراشتىم دېيىشكە مەجبۇر بولدۇم، بالىلارنى سىزگە تاپشۇردۇم. . . » دېگەن سۆزلىرى ئۇنىڭ يولىنى توسۇپ تۇرماقتا ئىكەن. ئۇ ئايالى مۇيەسسەرنىڭ ئاخىرقى قېتىم ئۈندىداردا ئۆزىگە مەلۇم بىر سېسترانىڭ تېلېفونى ئارقىلىق ئۇچۇر يوللاپ، ئۆزىنىڭ تۈرمىدە ئايلىنىپ قالغانلىقى ئۈچۈن دوختۇرخانىدا ئىكەنلىكى، بۇ يەردىن تۈرمىگە ئېلىپ كېتىلىش ئالدىدا ئىكەنلىكىنى ئېيتقانلىقى، ئەنە شۇندىن بۇيان ئالاقىسىنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەنلىكىنى بىلدۈردى.

بىز سەدىردىن تەمىنلىگەن ئۇچۇرغا ئاساسەن، مۇيەسسەر مۇھەممەتنىڭ ئاتۇشتىكى ئائىلىسى تۇرۇشلۇق مەھەللە كومىتېتى بىلەن ئالاقىلىشىپ مۇيەسسەرنىڭ نەدە ئىكەنلىكىنى سورىدۇق، مەھەللە كومىتېتىدىكى بىر ئۇيغۇر ئايال، مۇيەسسەرنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى ئىنكار قىلمىغان بولسىمۇ، لېكىن ھازىر نەدە ئىكەنلىكىنى بىلمەيدىغانلىقىنى ئېيتىپ باشقا سوئاللىرىمىزغا جاۋاب بېرىشنى رەت قىلدى.

بىز ئاتۇشتىكى بىر قانچە ساقچىخانىلار ئارقىلىق مۇيەسسەرنىڭ ئەھۋالىنى سۈرۈشتە قىلىشقا تىرىشقان بولساقمۇ، جاۋاب ئالالمىدۇق.

سەدىردىننىڭ بىر ئاي ئىلگىرى قازاقىستاندىن قورغاس چېگراسىغا بېرىپ، ئاتۇشتىكى ئۇرۇق-تۇغقانلارغا تېلېفون قىلىش ئارقىلىق ئاخىرى، مۇيەسسەر لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئانىسى ۋە ئۆگەي دادىسى، ئىنىسى ۋە باشقا ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ ھەممىسىنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، ئۆگەي دادىسى ھەسەن ھاجىنىڭ كېسىلى ئېغىر بولغانلىقتىن يېقىندا قويۇپ بېرىلگەنلىكىنى بىلگەن. ھەسەن ھاجى كۈيئوغلى سەدىردىنغا تېلېفوندا ئېھتىيات ۋە قورقۇش ئىچىدە «ئەھۋالىمىز ئېغىر، ھەممىسى لاگېردا، بىزگە ئەمدى تېلېفون قىلماڭ» دېگەن.

مۇيەسسەر ۋە ئۇنىڭ ئانىسى ھەم ئۇرۇق -تۇغقانلىرىنىڭ دائىرىلەر تەرىپىدىن لاگېرغا ۋە تۈرمىگە ئېلىپ كېتىلگەنلىكى مەلۇم بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ قايسى تۈرمە ياكى لاگېردا ئىكەنلىكى يەنىلا ئېنىقلانمىدى. سەدىردىن تۈرمىگە كىرىشتىن ئىلگىرى بىر قانچە قېتىم ئايلىنىپ قالغان ئايالىنىڭ ساق -سالامەتلىكىدىن چوڭقۇر ئەندىشە قىلماقتا ئىكەن.

Muyesser muhemmet 13 yil burun misirda oqughanliqi üchün türmide jazalanmaqta

Muxbirimiz gülchéhre

2018-09-26

Yéqinqi ikki yildin buyan xitayning uyghurlargha kücheytip ijra qiliwatqan basturush siyasetlirining a’ililerni parchilap, balilarning tirk yétimlerge aylanduruluwatqanliqigha da’ir misallar köpeymekte, qazaqistanliq uyghurgha toy qilip 3 perzentlik bolghan bolsimu, 10 yildin béri izchil girazhdanliq iltimasi ret qilinip kelgen muyesser muhemmetning a’ilisi shulardin biri. 2016-yili awghustta, qazaqistan girazhdanliq resmiyetlirini béjirishke kéreklik matériyallarni toluqlash üchün yurti atushqa qaytqan muyesser, da’iriler teripidin bashta lagérgha kéyin türmige qamalghan. Muyesserning atushtiki barliq uruq-tughqanlirimu ilgiri axir lagérgha élip kétilgen. Muyesser we uning a’ilisining qismetlirini muxbirimiz gülchéhredin anglayli.

Xitay hökümitining buningdin 2-3 yillar ilgirila «terbiyelesh» namidiki lagérlarni berpa qilishqa bashlighanliqi we eng awwal bundaq jaylargha diniy melumatqa ige we yaki chet’ellerde islam ilimlirini ögen’gen we misir qatarliq jaylarda oquwatqan oqughuchilarni qayturup kélip «qayta terbiyelesh» namida ulargha ménge yuyush we her xil jaza qollan’ghanliqi melum.

Bu yil 33 yashqa kirgen muyesser muhemmetning éri qazaqistanliq uyghur sedirdinning radi’omizgha bildürüshige qarighanda, u ayali muyesserni qazaqistan girazhdanliqigha ötküzüsh üchün 10 yildin buyan toxtimay tirishqan, bu yolda munasiwetlik da’irilerge 40 ming dollardin artuq pul xejlepmu héchqandaq netije chiqmighan, axiri qazaqistan da’irilirining telep qilghan 14 türlük ispatni toluqlash üchün muyesser bu qétim 2016-yili 8-ayning 20-küni atushqa resmiyet ötüshke qaytqan.

Halbuki da’iriler uni 3 aydin kéyin lagérgha élip ketken, arqidin uni yene türmige alghan. Xitay hökümiti héchqandaq jinayiti bolmighan muyesserning 13 yil burun misirgha bérip oqughanliqini bahane qilip uni jazalighan iken.

Ikki yildin buyan anisini séghin’ghan balilirigha hem ata hem ana bolup paypétek boluwatqan yash ata sedirdin, özige oxshash qismetke uchrighan qazaqlarningmu a’ile ezalirini xitayning lagérliridin qutulushigha qazaqistan da’iriliridin yardem alalmighan bir weziyette bu heqte özi yashawatqan döletke erz qilishtinmu rayi yan’ghan bolup, axiri xelq’araliq axbaratlargha we kishilik hoquq organlirigha ispatliq bérishni toghra körgenlikini éytidu.

Sedirdin gerche ümidsizlikte bir qanche qétim uyghur élige kirishke tewekkül qilishni oylighan bolsimu, lékin ayalining türmige méngishtin burun qilghan «hergiz kelgüchi bolmang, bashqa uruq tughqanlarmu balagha qalidu, sizmu yaman aqiwetke qalisiz, men siz bilen ajrashtim déyishke mejbur boldum, balilarni sizge tapshurdum. . . » dégen sözliri uning yolini tosup turmaqta iken. U ayali muyesserning axirqi qétim ündidarda özige melum bir séstraning téléfoni arqiliq uchur yollap, özining türmide aylinip qalghanliqi üchün doxturxanida ikenliki, bu yerdin türmige élip kétilish aldida ikenlikini éytqanliqi, ene shundin buyan alaqisining pütünley üzülgenlikini bildürdi.

Biz sedirdin teminligen uchurgha asasen, muyesser muhemmetning atushtiki a’ilisi turushluq mehelle komitéti bilen alaqiliship muyesserning nede ikenlikini soriduq, mehelle komitétidiki bir uyghur ayal, muyesserning lagérgha élip kétilgenlikini inkar qilmighan bolsimu, lékin hazir nede ikenlikini bilmeydighanliqini éytip bashqa so’allirimizgha jawab bérishni ret qildi.

Biz atushtiki bir qanche saqchixanilar arqiliq muyesserning ehwalini sürüshte qilishqa tirishqan bolsaqmu, jawab alalmiduq.

Sedirdinning bir ay ilgiri qazaqistandin qorghas chégrasigha bérip, atushtiki uruq-tughqanlargha téléfon qilish arqiliq axiri, muyesser lagérgha élip kétilgendin kéyin uning anisi we ögey dadisi, inisi we bashqa uruq-tughqanlirining hemmisining lagérgha élip kétilgenlikini, ögey dadisi hesen hajining késili éghir bolghanliqtin yéqinda qoyup bérilgenlikini bilgen. Hesen haji küy’oghli sedirdin’gha téléfonda éhtiyat we qorqush ichide «ehwalimiz éghir, hemmisi lagérda, bizge emdi téléfon qilmang» dégen.

Muyesser we uning anisi hem uruq -tughqanlirining da’iriler teripidin lagérgha we türmige élip kétilgenliki melum bolsimu, ularning qaysi türme yaki lagérda ikenliki yenila éniqlanmidi. Sedirdin türmige kirishtin ilgiri bir qanche qétim aylinip qalghan ayalining saq -salametlikidin chongqur endishe qilmaqta iken.

[Menbe]