Sattar Sawut

From Victims of 21st Century Concentration Camps
Jump to: navigation, search

Uyghur Aptonom Rayonluq Ma’arip Nazaritining Sabiq Naziri Sattar Sawutning ölümge höküm qilinip, jazaning ikki yil kéchiktürüp ijra qilishqa buyrulghan.


Sattar sawut.jpeg


يالقۇن روزى بىلەن ساتتار ساۋۇتنىڭ «بۆلگۈنچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ جازالانغانلىقى دەلىللەندى

مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇر

2018-09-25

يېقىندا رادىيومىز «ۋەتەندىن سادا» ناملىق ئۇزۇن بىر پارچە ئىنكاس مەكتۇپى تاپشۇرۇۋالدى. مەكتۇپ ئۇيغۇر رايونىدا نۆۋەتتە خىزمەت ئىشلەۋاتقان بىر ئۇيغۇر كادىر تەرىپىدىن يېزىلغان. مەكتۇپنىڭ بىر بۆلىكىدە ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتىنىڭ سابىق نازىرى ساتتار ساۋۇتنىڭ ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنىپ، جازانىڭ ئىككى يىل كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىشقا بۇيرۇلغانلىقى، ئوبزورچى يالقۇن روزىنىڭ بولسا مۇددەتسىز كېسىلگەنلىكى تىلغا ئېلىنغان. ئۆتكەن ھەپتە مۇخبىرىمىزنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئەدەبىيات سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى سىياسىي بۆلۈم مۇدىرى، ساتتار ساۋۇت بىلەن يالقۇن روزىنىڭ دۆلەتنى پارچىلاشقا ئۇرۇنۇش بىلەن ئەيىبلىنىپ جازالانغانلىقىنى دەلىللىدى.

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتىنىڭ سابىق نازىرى ساتتار ساۋۇتنىڭ ئېغىر ئىنتىزامغا خىلاپ قىلغانلىقى ئۈچۈن تۇتۇپ تۇرۇپ تەكشۈرۈلۈۋاتقانلىقى ۋە تۇتقۇن قىلىنغانلىقى تۇنجى قېتىم، خىتاينىڭ «سۇمۇرغ» خەۋەر تور بېتىدە ئېلان قىلىنغان. 2017-يىلى 2-ئايدا ئېلان قىلىنغان بۇ خەۋەردە، ساتتار ساۋۇت بىلەن بىرلىكتە جامائەت خەۋپسىزلىك ساھەسىدىكى نىجات ئاۋدۇن، ئەلى ئىمىن قاتارلىق 6 ئەمەلدارنىڭمۇ تەكشۈرۈلۈۋاتقانلىقى دېيىلگەن، ئەمما ئۇلارنىڭ كونكرېت قانداق خاتالىق ئۆتكۈزگەنلىكى تىلغا ئېلىنمىغان. مەشھۇر ئوبزورچى يالقۇن روزىنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ھەققىدە ئىككى يىلدىن بۇيان جەمئىيەتتە سۆز تارقالغان بولسىمۇ، ئەمما ھازىرغا قەدەر بىرەر گۇۋاھچى ياكى ھۆججەتلىك ماتېرىيال ئاشكارىلانمىغان ئىدى. ئىككى ھەپتىنىڭ ئالدىدا رادىيومىزغا كەلگەن «ۋەتەندىن سادا» ناملىق بىر مەكتۇپتا، ئۇيغۇر رايونىنىڭ نۆۋەتتىكى جىددىي ۋەزىيىتى ھەققىدە بىر قاتار مۇھىم ئەھۋاللار ئىنكاس قىلىنىش بىلەن بىرلىكتە، سابىق نازىر ساتتار ساۋۇت بىلەن ئوبزورچى يالقۇن روزىنىڭمۇ جازالانغانلىقى ھەققىدە بەلگىلىك دەرىجىدە ئېنىق مەلۇماتلار بېرىلگەن.

مەكتۇپتا دېيىلىشىچە، نۆۋەتتە ئۇيغۇر رايونىدىكى ھەر دەرىجىلىك كادىرلار ئارىسىدا داۋام قىلىۋاتقان سىياسىي ئۆگىنىشتە، ساقچى ئورگانلىرى تەرىپىدىن تەييارلانغان، ھۆججەتلىك سىن فىلىمى كۆرسىتىلمەكتە ئىكەن. مەلۇم بولۇشىچە، فىلىم 1، فىلىم 2 ۋە فىلىم 3 دەپ قىسىملارغا بۆلۈنگەن بۇ ۋىدىيولۇق تەشۋىقات ماتېرىيالىدا ئۇيغۇر زىيالىيلار ۋە ئەمەلدارلار ئىچىدە جازالانغانلاردىن بىر قىسمىنىڭ ئاتالمىش جىنايىتى بايان قىلىنغان. مەكتۇپتا مانا مۇشۇ فىلىمغا ئاساسەن بايان قىلىنىشىچە، سابىق نازىر ساتتار ساۋۇت، يالقۇن روزى، ئالىمجان مەمەت ۋە ئوسمانجان قاتارلىق بەش كىشىنىڭ بۆلگۈنچىلىك بىلەن ئەيىبلەنگەن ۋە بىر گۇرۇھ دەپ تونۇشتۇرۇلغان؛ مەلۇم بولۇشىچە، فىلىمدا ئۇلارنىڭ ھەممىسى مەھبۇس كىيىمى بىلەن كۆرسىتىلگەن؛ سابىق نازىر ساتتار ساۋۇتقا ئۆلۈم جازاسى بېرىلىپ، جازانىڭ ئىككى يىل كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىشى بۇيرۇلغان؛ ئوبزورچى يالقۇن روزىغا مۇددەتسىز قاماق جازاسى بېرىلگەن. «ۋەتەندىن سادا» ناملىق بۇ مەكتۇپتا ئەسكەرتىلىشىچە يالقۇن روزىنىڭ ئاتالمىش جىنايەتلىرىدىن بىرى سۈپىتىدە ئۇنىڭ بىر ماقالىسىدە ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەرگە تۈركچىلىك ئىدىيەسىنى سىڭدۈرۈشكە ئۇرۇنغانلىقى تىلغا ئېلىنغان.

بۈگۈن رادىيومىزغا كەلگەن يەنە بىر ئىنكاستا بايان قىلىنىشىچە، مۇشۇ ئاينىڭ 20-كۈنى ئۇيغۇر رايونىدىكى مەلۇم بىر ئوتتۇرا مەكتەپتە، پۈتۈن ئوقۇتقۇچى-ئوقۇغۇچىلارغا يىغىن ئېچىپ سىياسىي ئۆگىنىش ئېلىپ بارغان. يىغىندا يۇقىرىدا دېيىلگەن بىر ساقچى ھۆججەتلىك فىلىمى كۆرسىتىلگەن. بۇ ئىنكاس خەتتىمۇ ئەنە شۇ فىلىمغا ئاساسەن دېيىلىشىچە، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتىنىڭ 6 نەپەر خادىمى دۆلەتنى پارچىلاشقا ئۇرۇنۇش جىنايىتى بىلە ئەيىبلىنىپ مۇددەتسىز قاماق جازاسىغا بۇيرۇلغان. فىلىمدا ئۇلارنىڭ ئاتالمىش جىنايى پاكىتلىرى قاتارىدا، ئۇلارنىڭ، دەرسلىك كىتابلىرىغا ئەخمەتجان قاسىمى، مەھمۇت قەشقىرى، يۈسۈپ خاس ھاجىپ ۋە مەمتىلى تەۋپىق قاتارلىق تارىخىي شەخسلەرنىڭ ھاياتى ھەققىدىكى مەزمۇنلارنى كىرگۈزگەنلىكى تىلغا ئېلىنغان.

مانا بۇ ئىككى مەكتۇپتا دېيىلگەنلەر، بىز ئالدىنقى ھەپتە ئاپتونوم رايونلۇق ئەدەبىيات سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى سىياسىي بۆلۈمىنىڭ مۇدىرىنى زىيارەت قىلغان ۋاقتىمىزدا، تۆۋەندىكىچە دەلىللەندى: سوئال: سىز تەشۋىق قىلىۋاتقان شۇ «جىڭ شىپيەندە»(ساقچى سىن فىلىمىدا) ئازاد سۇلتاندىن باشقا يەنە كىملەر بار؟

جاۋاب: خالمۇرات غوپۇر، ئاندىن شىندانىڭ ھېلىقى تاشپولات تېيىپ، مەدەنىيەت نازارىتىنىڭ، ياق، مائارىپ نازارىتىنىڭ باشلىقى ساتتار ساۋۇت، ئاندىن يالقۇن روزى. . . .

بۇ خادىم يۇقىرىقى شەخسلەرنىڭ ھەممىسىنىڭلا «ئۆزلىرىگە دۆلەت تەرىپىدىن بېرىلگەن ئىمكانلاردىن پايدىلىنىپ، دۆلەتنى پارچىلاشقا ئاشكارا ياكى يوشۇرۇن ھالدا ئۇرۇنغانلىقى»نى ئىلگىرى سۈردى.

بۈگۈن يەنە ئەھۋال سۈرۈشتە قىلىشىمىز داۋامىدا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نەشرىياتى پارتكومىنىڭ يالقۇن روزى ھەققىدە چىقارغان بىر قارارنامىسىنىڭ كوپىيەسى قولىمىزغا چۈشتى. مەزكۇر قارارنامىدە، يالقۇن روزىنىڭ 2015-يىلى 2-ئايدا كېسەل سەۋەبى بىلەن دەم ئېلىشقا چىققانلىقى، 2016-يىلى 12-ئاينىڭ 30-كۈنى، دۆلەتنى پارچىلاشقا قۇتراتقۇلۇق قىلىش گۇمانى بىلەن ئۈرۈمچى شەھەرلىك ج خ ئىدارىسى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ۋە مۇشۇ سەۋەبتىن، نەشرىيات پارتكومىنىڭ يالقۇن روزىغا بېرىلىدىغان پېنسىيە پۇلى قاتارلىق بارلىق تەمىناتلارنى ئەمەلدىن قالدۇرۇشقا قارار بەرگەنلىكى بايان قىلىنغان.

بىز بۇ ئۇچۇرلارنىڭ توغرا خاتالىقىنى دەلىللەش ئۈچۈن ئاساسى قاتلاملاردىكى ساقچى ئورگانلىرىغىمۇ تېلېفون قىلدۇق. قەشقەر كوناشەھەر ناھىيەسى بۇلاقسۇ يېزىلىق ساقچى خادىمى ئۆزلىرىنىڭ سىياسىي ئۆگىنىشلەردە ئاپتونوم رايونلۇق ئالاقىدار ئورۇنلار تەرىپىدىن تارقىتىلغان ساقچى فىلىمى(تەشۋىقات فىلىمى) نى كۆرۈۋاتقانلىقىنى بايان قىلدى. ئۇ فىلىمدىن كۆرگەنلىرىگە ئاساسەن، مائارىپ نازىرى ساتتار ساۋۇتقا ئۆلۈم جازاسى بېرىلىپ، جازانىڭ ئىككى يىل كېچىكتۈرۈلگەنلىكى ۋە ئوبزورچى يالقۇن روزىنىڭ مۇددەتسىز كېسىلگەنلىكىنى دەلىللىدى.

يۇقىرىدا سابىق نازىر ساتتار ساۋۇت بىلەن ئوبزورچى يالقۇن روزىنىڭ دۆلەتنى پارچىلاشقا ئۇرۇنۇش جىنايىتى بىلەن ئەيىبلىنىپ جازالانغانلىقىنىڭ دەلىللەنگەنلىكى ھەققىدە ئاڭلىتىش بەردۇق.



Yalqun rozi bilen sattar sawutning «bölgünchilik» bilen eyiblinip jazalan’ghanliqi delillendi

Muxbirimiz shöhret hoshur

2018-09-25

Yéqinda radiyomiz «wetendin sada» namliq uzun bir parche inkas mektupi tapshuruwaldi. Mektup uyghur rayonida nöwette xizmet ishlewatqan bir uyghur kadir teripidin yézilghan. Mektupning bir bölikide uyghur aptonom rayonluq ma’arip nazaritining sabiq naziri sattar sawutning ölümge höküm qilinip, jazaning ikki yil kéchiktürüp ijra qilishqa buyrulghanliqi, obzorchi yalqun rozining bolsa muddetsiz késilgenliki tilgha élin’ghan. Ötken hepte muxbirimizning ziyaritini qobul qilghan, uyghur aptonom rayonluq edebiyat sen’etchiler birleshmisi siyasiy bölüm mudiri, sattar sawut bilen yalqun rozining döletni parchilashqa urunush bilen eyiblinip jazalan’ghanliqini delillidi.

Uyghur aptonom rayonluq ma’arip nazaritining sabiq naziri sattar sawutning éghir intizamgha xilap qilghanliqi üchün tutup turup tekshürülüwatqanliqi we tutqun qilin’ghanliqi tunji qétim, xitayning «sumurgh» xewer tor bétide élan qilin’ghan. 2017-yili 2-ayda élan qilin’ghan bu xewerde, sattar sawut bilen birlikte jama’et xewpsizlik sahesidiki nijat awdun, eli imin qatarliq 6 emeldarningmu tekshürülüwatqanliqi déyilgen, emma ularning konkrét qandaq xataliq ötküzgenliki tilgha élinmighan. Meshhur obzorchi yalqun rozining tutqun qilin’ghanliqi heqqide ikki yildin buyan jem’iyette söz tarqalghan bolsimu, emma hazirgha qeder birer guwahchi yaki höjjetlik matériyal ashkarilanmighan idi. Ikki heptining aldida radiyomizgha kelgen «wetendin sada» namliq bir mektupta, uyghur rayonining nöwettiki jiddiy weziyiti heqqide bir qatar muhim ehwallar inkas qilinish bilen birlikte, sabiq nazir sattar sawut bilen obzorchi yalqun roziningmu jazalan’ghanliqi heqqide belgilik derijide éniq melumatlar bérilgen.

Mektupta déyilishiche, nöwette uyghur rayonidiki her derijilik kadirlar arisida dawam qiliwatqan siyasiy öginishte, saqchi organliri teripidin teyyarlan’ghan, höjjetlik sin filimi körsitilmekte iken. Melum bolushiche, filim 1, filim 2 we filim 3 dep qisimlargha bölün’gen bu widiyoluq teshwiqat matériyalida uyghur ziyaliylar we emeldarlar ichide jazalan’ghanlardin bir qismining atalmish jinayiti bayan qilin’ghan. Mektupta mana mushu filimgha asasen bayan qilinishiche, sabiq nazir sattar sawut, yalqun rozi, alimjan memet we osmanjan qatarliq besh kishining bölgünchilik bilen eyiblen’gen we bir guruh dep tonushturulghan; Melum bolushiche, filimda ularning hemmisi mehbus kiyimi bilen körsitilgen; Sabiq nazir sattar sawutqa ölüm jazasi bérilip, jazaning ikki yil kéchiktürüp ijra qilinishi buyrulghan; Obzorchi yalqun rozigha muddetsiz qamaq jazasi bérilgen. «wetendin sada» namliq bu mektupta eskertilishiche yalqun rozining atalmish jinayetliridin biri süpitide uning bir maqaliside uyghur oqurmenlerge türkchilik idiyesini singdürüshke urun’ghanliqi tilgha élin’ghan.

Bügün radiyomizgha kelgen yene bir inkasta bayan qilinishiche, mushu ayning 20-küni uyghur rayonidiki melum bir ottura mektepte, pütün oqutquchi-oqughuchilargha yighin échip siyasiy öginish élip barghan. Yighinda yuqirida déyilgen bir saqchi höjjetlik filimi körsitilgen. Bu inkas xettimu ene shu filimgha asasen déyilishiche, uyghur aptonom rayonluq ma’arip nazaritining 6 neper xadimi döletni parchilashqa urunush jinayiti bile eyiblinip muddetsiz qamaq jazasigha buyrulghan. Filimda ularning atalmish jinayi pakitliri qatarida, ularning, derslik kitablirigha exmetjan qasimi, mehmut qeshqiri, yüsüp xas hajip we memtili tewpiq qatarliq tarixiy shexslerning hayati heqqidiki mezmunlarni kirgüzgenliki tilgha élin’ghan.

Mana bu ikki mektupta déyilgenler, biz aldinqi hepte aptonom rayonluq edebiyat sen’etchiler birleshmisi siyasiy bölümining mudirini ziyaret qilghan waqtimizda, töwendikiche delillendi: So’al: siz teshwiq qiliwatqan shu «jing shipyende»(saqchi sin filimida) azad sultandin bashqa yene kimler bar?

Jawab: xalmurat ghopur, andin shindaning héliqi tashpolat téyip, medeniyet nazaritining, yaq, ma’arip nazaritining bashliqi sattar sawut, andin yalqun rozi. . . .

Bu xadim yuqiriqi shexslerning hemmisiningla «özlirige dölet teripidin bérilgen imkanlardin paydilinip, döletni parchilashqa ashkara yaki yoshurun halda urun’ghanliqi»ni ilgiri sürdi.

Bügün yene ehwal sürüshte qilishimiz dawamida uyghur aptonom rayonluq ma’arip neshriyati partkomining yalqun rozi heqqide chiqarghan bir qararnamisining kopiyesi qolimizgha chüshti. Mezkur qararnamide, yalqun rozining 2015-yili 2-ayda késel sewebi bilen dem élishqa chiqqanliqi, 2016-yili 12-ayning 30-küni, döletni parchilashqa qutratquluq qilish gumani bilen ürümchi sheherlik j x idarisi teripidin tutqun qilin’ghanliqi we mushu sewebtin, neshriyat partkomining yalqun rozigha bérilidighan pénsiye puli qatarliq barliq teminatlarni emeldin qaldurushqa qarar bergenliki bayan qilin’ghan.

Biz bu uchurlarning toghra xataliqini delillesh üchün asasi qatlamlardiki saqchi organlirighimu téléfon qilduq. Qeshqer konasheher nahiyesi bulaqsu yéziliq saqchi xadimi özlirining siyasiy öginishlerde aptonom rayonluq alaqidar orunlar teripidin tarqitilghan saqchi filimi(teshwiqat filimi) ni körüwatqanliqini bayan qildi. U filimdin körgenlirige asasen, ma’arip naziri sattar sawutqa ölüm jazasi bérilip, jazaning ikki yil kéchiktürülgenliki we obzorchi yalqun rozining muddetsiz késilgenlikini delillidi.

Yuqirida sabiq nazir sattar sawut bilen obzorchi yalqun rozining döletni parchilashqa urunush jinayiti bilen eyiblinip jazalan’ghanliqining delillen’genliki heqqide anglitish berduq.

[Menbe]